«عيد»: نام چيزى است كه به هنگامه مشخصّ باز مى گردد و به مفهوم پندار و خيال و غم نيز به كار رفته است.

ابداء: اظهار. بدوّ: ظهور. بداء: تغيير راي مثل: «وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا» (جاثيه 33: و زشتيهاي كردارشان بر ايشان آشكار شد) كلمه «بداء» هر گاه در مورد خداوند استعمال شود به معناي اراده است، نه آنچه قومي از جهال تصور ميكنند.

مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ

«اينها اصناف چهارگانه انعامى هستند كه مردمان جاهليت براى آنها احتراماتى قائل بوده اند، و به همين منظور احكامى براى آنها جعل كرده بودند، اينك در اين آيه شريفه خداى تعالى مى فرمايد: اين احكام از ناحيه من نيست ، پس در حقيقت اين نفى ، نفى خود آن انعام نيست ، بلكه نفى احكام و اوصاف آنها است ،

شأن نزول

سه تن، كه يكى از آنان مسلمان، و دو تن ديگر مسيحى بودند، براى تجارت از «مدينه» به سوى «شام» حركت كردند. در ميان راه «ابن ابى ماريه» كه مسلمان بود بيمار شد و ضمن نگارش وصيتنامه اى، آن را در درون كالاهاى خود جاسازى كرد و به دو همراه خود «تميم» و «عدى» سفارش كرد كه كالاها و دارايى او را به خاندانش برسانند؛ امّا آن دو پس از مرگ وى، كالاى او را گشودند و ضمن برداشتن چيزهاى خوب و باارزش آن، باقى مانده را به ورثه اش رساندند.

عثر: از «عثور» اطلاع يافتن بر چيزي مثل «وَ كَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ» (كهف 21: و اينطور بر آنها اطلاع يافتيم) اصل اين كلمه، به معناي افتادن و خوردن به چيزي است استحقاق: مستوجب و سزاوار بودن «استحق عليه» يعني بر او حقي و ملكي پيدا كرد. «گفته مى شود: «استحق الرجل» يعنى فلانى گناه كرد و اينكه مى گويند: «استحق فلان اثما على فلان» كنايه است از ايراد خيانت بر او. و از همين جهت در جمله : «استحق عليهم الاوليان» كلمه «استحق» با لفظ «على» متعدى شده است ، يعنى آن دو شاهدى كه از جهت وصيت نزديك ترند به ميت و با دروغ و خيانت خود بر اولياى ميت خيانت كردند، و معنى : «

اعراب

يوم: منصوب است به فعل (اتقوا). يعني «و اتقوا يوما ...» اين آيه متصل است به «وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا» زجاج گويد: نصب آن به «لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ» است.

برخي گفتهاند: نصب آن به فعل محذوف است. يعني «احذروا».

مواهب خدا بر بنده برگزيده اش «مسيح»

در آيه پيش خداى جهان آفرين به وصف رستاخيز و گرد آمدن پيامبران در آن روز پرداخت؛ و اينك در اين آيه و آياتى كه در پى آن خواهد آمد به وصف مسيح پرداخته و مى فرمايد:

كعبه: علت اينكه خانه خدا را كعبه گفتهاند، چهار گوشه بودن آن است. برخي گفتهاند: علت اينكه كعبه ناميده شده، اين است كه از بناهاي ديگر جدا افتاده است. البيت الحرام: علت اينكه خانه خدا را حرام گفتهاند، حرمت شكار حيوانات و قطع اشجار آن و به خاطر بزرگداشت حرمت آن است. در حديث است كه: - در زير مقام نوشته شده است: منم خداوند يكتا صاحب مكه. روزي كه آسمانها و زمين و اين دو كوه را آفريدم آنجا را حرمت بخشيدم و كوهها را به هفت فرشته راستين، محاصره كردم. هر كس بخاطر من بزيارت اين خانه آيد و حق آن را بشناسد و به خدايي من معترف باشد، جسدش را بر آتش حرام ميكنم. علم: حا